banner overig

 

 

Gemeenten die werken aan duurzaamheid, kiezen vaak naast ‘bewoners’ ook ‘bedrijven’ als doelgroep. Het schaalniveau van een bedrijventerrein of zelfs meerdere bedrijventerreinen wordt echter vaak over het hoofd gezien. Het blijkt interessant dit ook aandacht te geven, want er liggen kansen voor een duurzame gemeente.

Voor de rekenkamercommissie van de gemeente Enschede heeft SME onderzoek gedaan naar duurzaamheid op bedrijventerreinen. Dat levert een aantal leerpunten op.

Leerpunt 1: zet duurzame intenties om in beleid voor het bedrijventerrein specifiek

De gemeente Enschede heeft duidelijk duurzame intenties. Er is echter nauwelijks specifiek beleid gericht op bedrijventerreinen. Duurzame activiteiten ontstaan vanuit goede bedoelingen en er is geen centrale sturing op. Dat is op zich niet raar want landelijk is er ook nauwelijks beleid voor duurzaamheid van bedrijventerreinen. Uit gesprekken met individuele bedrijven, ondernemersverenigingen en parkmanagement blijkt dat een aantal bedrijven met duurzaamheid bezig is; in de eigen bedrijfsvoering of als deelnemer in een gezamenlijke actie. De samenhang en gezamenlijke richting ontbreekt echter. Voor bedrijven is de drempel om duurzaam te werken hoog omdat het voor hen tijdrovend en complex is om samen met anderen op te trekken. Voor  gemeenten is samenwerking op een bedrijventerrein een kans om invulling te geven aan ambities als ‘aardgasvrij in 2050’ of het bereiken van een circulaire economie.

Leerpunt 2: benader bedrijven als groep

Via een bedrijventerrein kan een hele groep bedrijven in een keer bereikt worden en samen kunnen zij veel effectievere maatregelen treffen. Verduurzaming kan plaatsvinden op drie niveaus:

  • opschalen van individueel naar collectief, bijvoorbeeld de gezamenlijke inkoop van zonnepanelen (en de collectieve subsidie-aanvraag hiervoor),
  • samenwerken bij gedeelde behoeften, zoals oplaadvoorzieningen voor elektrische auto’s of afvalmanagement,
  • bedrijfsoverstijgend, zoals elkaars reststromen benutten (restwarmte, grondstoffen) of anders positioneren voor duurzame logistiek (vervoer over water of spoor).

In het geval van Enschede kan de restwarmte (stoom) van afvalverwerker Twence door meerdere bedrijven goed benut worden. Als deze bedrijven dichtbij Twence zouden liggen, kan dit rendabeler door minder investeringen in leidingen en minder warmteverlies. Opschalen, samenwerken en bedrijfsoverstijgende activiteiten komen sneller en makkelijker van de grond als bedrijven als ‘team’ werken, bijvoorbeeld per bedrijventerrein.

Leerpunt 3: zorg voor een goede organisatiegraad

Bedrijventerreinen zijn heel divers van karakter. Wat zij gemeen hebben, is de behoefte aan een goede ‘organisatiegraad’:

  • een drijvende kracht: gezamenlijk beleid van gemeente én bedrijventerreinen, waar alle deelnemers zich in herkennen en waarvoor zij (in meer of mindere mate) bereidheid voelen om eraan mee te werken,
  • een trekker: die de taal spreekt van alle stakeholders (gemeente én bedrijven), bijvoorbeeld een parkmanager, die het vertrouwen krijgt van bedrijven, die bedrijven enthousiast kan maken voor verduurzaming, die bedrijven bij elkaar brengt en gezamenlijke acties coördineert. De parkmanager heeft tijd voor het opzetten van collectieve acties, waar de bedrijven en ondernemersvereniging anders niet aan toekomen,
  • een coalition of the willing: bedrijven die als eerste een stap willen en kunnen zetten en die als ambassadeur anderen kunnen meetrekken. De ondernemersvereniging is een logische partij hier in en een BIZ (bedrijveninvesteringszone) een handig instrument. Bij een BIZ wordt de contributie geïnd via de WOZ en zijn alle bedrijven lid van de ondernemersvereniging.

Leerpunt 4: bereik het hart van de samenleving

Voor Enschede (en veel andere gemeenten) is het erg belangrijk om niet alleen contact te onderhouden met de groot industriële bedrijven (in Enschede bedrijven als Grolsch en Apollo Vredestein) maar om ook in contact te komen en te blijven met het MKB. Dit zijn de bedrijven van geboren en getogen inwoners, deze bedrijven hebben een sterke binding met de stad en de regio, wortels in het verleden en een grote loyaliteit. Als je hen bereikt, dan bereik je het hart van de samenleving. De grote bedrijven van internationale aandeelhouders hebben steeds minder personeel en zijn afhankelijk van de eisen van aandeelhouders.

Leerpunt 5: zet als gemeente het proces in gang (en houdt het op gang)

De gemeente kan het voortouw nemen in het zorgen voor een drijvende kracht en een goede organisatie­graad. Zonder alles zelf in te vullen en uit te voeren kan je als gemeente processen in gang zetten en begeleiden, organiseren, coördineren en een richting voorstellen, in samenspraak met de trekkers van elk bedrijventerrein. Sluit aan op de dagelijkse praktijk en specifieke uitdagingen van elk afzonderlijk bedrijventerrein. Bij een terrein dat voor werknemers moeilijk bereikbaar is, kan duurzaamheid bijvoorbeeld een leidend principe worden in het zoeken naar bereikbaarheids­oplossingen. Met de partijen die grondstoffen gebruiken en bruikbare reststromen (her te gebruiken afval) produceren, kan de gemeente het proces in gang zetten om een grondstoffen-stromen-plan te maken.

Leerpunt 6: Maak een Masterplan

Het hoogste schaalniveau is dat van alle bedrijventerreinen samen binnen een gemeente. Voor dit schaalniveau kunnen gemeente en bedrijventerreinen samen een Masterplan opstellen. Daarin komen de samenwerking en ambitie per bedrijventerrein aan de orde, evenals de bijdrage aan grote beleidsonderwerpen van de gemeente (energie, klimaat, biodiversiteit, circulariteit, mobiliteit). Met behoud van de eigen identiteit versterken bedrijven op een bedrijventerrein elkaar onderling en versterken de verschillende bedrijventerreinen elkaar.

Advies rekenkamercommissie Enschede

In Enschede heeft de rekenkamercommissie de gemeenteraad het advies gegeven om meer aandacht te besteden aan het verduurzamen van bedrijventerreinen, door [1] het ontwikkelen van expliciet beleid, [2] het benoemen van één coördinerend wethouder, [3] het stimuleren van een goede organisatiegraad op de bedrijventerreinen, [4] het benutten van kansen zoals herstructurering en duidelijke profilering per bedrijventerrein. Dit advies is gebaseerd op onderzoek dat door SME is uitgevoerd in 2018.

Ben jij lid van een rekenkamercommissie en benieuwd naar de mogelijkheden voor onderzoek naar verduurzaming op een specifiek terrein (bedrijventerreinen, MKB, maatschappelijke organisaties, onderwijsinstellingen of iets wat specifiek is voor uw gemeente)? Neem dan contact met ons op!

 

 

HakMeer weten?
Neem contact met mij op.

Hak van Nispen
(030) 635 89 11
Dit e-mailadres wordt beveiligd tegen spambots. JavaScript dient ingeschakeld te zijn om het te bekijken.

Of zullen wij jou bellen?