Terugblik op de WIA-conferentie in Tsjechië
Op 4 en 5 februari 2026 kwamen ongeveer 50 deelnemers waaronder duurzaamheidsdocenten, professionals in milieueducatie, community leiders, schoolleiders, vrijwilligers en studenten uit heel Europa samen op de Whole Institutional Approach (WIA) Toolkit Testing Conference. De conferentie vond plaats op de Montessori School Polná in de regio Vysočina in Tsjechië en creëerde een unieke ruimte voor kennisuitwisseling, netwerken en het praktisch testen van instrumenten die onderwijsinstellingen helpen transformeren tot aanjagers van duurzame verandering. De conferentie maakte deel uit van het bredere WIA-project, waarbij de disseminatie van de toolkit een vooraanstaande doelstelling is.
De kracht van sfeer en gemeenschap
Het succes van de conferentie werd deels veroorzaakt door de fantastische sfeer op de Montessori School Polná, dit werd een levende leeromgeving. Leerlingen van de school speelden een actieve rol in het ontvangen van gasten, het faciliteren van sessies, het voorbereiden van de catering en het rondleiden van deelnemers door het gebouw.
Onder leiding van de middelbare scholieren; Anička Urbanová, Sean Preusler en Vladislav Korecký werd alles in goede banen geleid. Hun oprechte enthousiasme en betrokkenheid herinnerden ons eraan dat we niet zomaar een conferentie bijwoonden, maar een school zagen die ter plekke liet zien wat de whole institutional approach in de praktijk betekent.
Onder het genot van lokale lekkernijen kwamen deelnemers samen in Stříbrný dům (Het Zilveren Huis), een historische locatie in het nabijgelegen Jihlava. In deze bijzondere setting ontstonden gesprekken en verbindingen over landsgrenzen en sectoren heen. De avond kreeg een onverwacht artistiek moment toen een van de deelnemers, Adélka, ons verraste met een piano-intermezzo. Dit zorgde ervoor dat de avond op een verrassende manier werd afgerond.
Opening en visie
Op 5 februari werd de conferentie geopend met welkomstwoorden van sleutelfiguren, waaronder Boglárka Kurka Ivanegová (Carpathian ESD Expert Network), Špirála, dr. Aravella Zachariou (voorzitter van de UNECE ESD Steering Committee), Vladislav Korecký (student aan Montessori High School Polná) en Vítězslav Slíva (Ministry of Education, Youth and Sports of Czechia).
Thijs van der Meulen (educatieadviseur bij SME) en Jan Činčera (professor op de Masaryk University) introduceerden vervolgens de WIA Toolkit en het WIA Policy Framework en zetten daarmee het conceptuele kader voor de dag neer. De toolkit is een flexibele verzameling instrumenten die de integratie van duurzaamheid ondersteunt in alle aspecten van een onderwijsinstelling: van curriculum en pedagogiek tot bestuur, bedrijfsvoering en samenwerking met de omgeving. Het framework moet beleidsmakers helpen met het inzetten op de WIA.
De WIA ervaren: een rondleiding door de school
Na de introducties werden deelnemers door de school geleid door studentambassadeurs Anička Urbanová, Sean Preusler en Vladislav Korecký. Dit was absoluut geen standaard rondleiding; door het gebouw werd zichtbaar hoe een whole institutional approach er in de praktijk uitziet.
Van het gebouw en de bedrijfsvoerings tot het curriculum en de rol van de school in de samenleving, de tour bracht alle (WIA)-elementen naar voren. De locatie en het onderwerp van de dag kwam nog meer tot leven dankzij de leerlingen die de tour gaven.
Leren van de praktijk
In de ochtend deelden docenten en onderzoekers concrete praktijkvoorbeelden van WIA-implementatie in Europa:
- Aravella Zachariou presenteerde het systemische kader voor WIA en ESD (Education for Sustainable Development) binnen de overheidsstructuren van Cyprus en liet zien hoe beleidsmatige ondersteuning institutionele transformatie mogelijk maakt.
- Barbora Semeráková van TEREZA presenteerde best practices uit het Tsjechische Eco-Schoolsprogramma en liet zien hoe instellingen duurzaamheid in meerdere dimensies verankeren en daarmee honderdduizenden leerlingen en docenten bereiken.
- Mioara Clius van de Universiteit van Boekarest deelde onderzoek naar het in kaart brengen van sociale duurzaamheid binnen academische instellingen en overbrugde daarmee de kloof tussen hoger onderwijs en institutionele verandering.
Het testen van de tools
Na de koffiepauze splitsten deelnemers zich op in drie parallelle workshops om direct met de praktische instrumenten uit de WIA Toolkit aan de slag te gaan.
WIA Drivers and Barriers – met Jan Činčera (Masaryk University)In deze interactieve workshop bespraken deelnemers bevindingen uit de eerste rondes van een UNECE-brede Delphi-studie over drijfveren en belemmeringen bij de implementatie van whole institutional approaches. Deelnemers reflecteerden op hun eigen praktijk, deelden ervaringen met het overwinnen van barrières en formuleerden samen aanbevelingen voor het toekomstige WIA-beleidskader.
WIA Card Game – met Thijs van der Meulen (SME) Deelnemers maakten kennis met het WIA Card Game, een interactieve werkvorm die spelers helpt een ‘WIA-bril’ te ontwikkelen door via systeemdenken te werken aan educatie voor duurzame ontwikkeling binnen instellingen. Het spel creëert ruimte voor verrassende gesprekken met collega’s én onbekenden, en leidt vaak tot nieuwe inzichten rond ESD.
Tijdens de workshop werd het spel zowel met als zonder rolkaarten getest. Beide varianten hadden hun meerwaarde, al voelde het gesprek zonder rolkaarten natuurlijker aan. Na afloop formuleerden deelnemers gerichte feedback om het spel verder te verbeteren.
WIA and Teacher Competences – met André de Hamer (Duurzame PABO)Deze workshop verkende hoe competenties (kennis, vaardigheden en houding) samenhangen met whole institutional approaches. André introduceerde het Rounder Sense of Purpose-framework, een instrument om duurzame acties vorm te geven en te verbinden aan de Sustainable Development Goals. De workshop liet zien hoe de kerncompetenties – Systems, Futures en Action – een fundament vormen voor WIA-acties en aansluiten bij GreenComp, het Europese competentiekader voor duurzaamheid.
Middagsessies
Na een smakelijke, lokaal verzorgde lunch – geserveerd door jongere leerlingen van de school – volgde een tweede ronde workshops waarin aanvullende tools uit de WIA Toolkit werden getest en van gestructureerde feedback voorzien.
WIA Compass – met Thijs van der Meulen (SME) De WIA Compass ondersteunt teams bij het verankeren van leren voor duurzaamheid in de hele organisatie via voortdurende dialoog, gezamenlijke reflectie en continue verbetering. Deelnemers maakten kennis met het instrument en de bijbehorende stellingen, gebaseerd op WIA en de Dutch Green Compass. De kompasaanpak helpt zowel persoonlijke als institutionele voortgang in duurzaamheidstransities zichtbaar te maken.
WIA Card Game – met Katarína Zvaríková (Špirála) Deze middagsessie bood opnieuw gelegenheid om het kaartspel te spelen en verdere feedback te verzamelen voor doorontwikkeling. Ook tijdens deze tweede sessie kwamen er interessante gespreken over integrale verduurzaming naar boven.
WIA and Teacher Competences (herhaling) – met André de Hamer (Duurzame PABO)In deze tweede sessie kregen extra deelnemers de kans om de koppeling tussen competentiekaders en WIA-implementatie te verkennen.
Waarom dit moment ertoe doet
Deze conferentie benadrukte op cruciale wijze enkele belangrijke punten voor milieueducatie in deze tijd.
Het Carpathian ESD Expert Network is een vitale regionale kracht. Door uiteenlopende stemmen en expertise over grenzen heen samen te brengen, versterkt het netwerk educatie voor duurzame ontwikkeling in een periode van onzekerheid. Juist nu is het essentieel dat educators, praktijkmensen en beleidsmakers elkaar vinden, ondersteunen en expertise vertalen naar concrete praktijk.
Wanneer een school werkt vanuit WIA
Het WIA-concept is geen theorie. Montessori School Polná liet zien dat whole institutional approaches levende praktijk zijn die de manier waarop scholen werken, lesgeven en zich tot hun gemeenschap verhouden daadwerkelijk transformeren. Wanneer een school zich écht committeert aan WIA, is dat zichtbaar: in de empowerment van leerlingen, in besluitvorming, in de inzet van middelen en in de kwaliteit van relaties binnen de leercommunity.
De vertaling naar praktijk heeft prioriteit. De ambitie is helder: het concept verder ontwikkelen en verfijnen, breder communiceren naar onderwijs en samenleving, en instellingen ondersteunen om WIA onderdeel te maken van hun natuurlijke ‘besturingssysteem’. Het gaat niet om het invoeren van een extern model, maar om het herkennen en versterken van wat veel onderwijsprofessionals al nastreven.
Zelf aan de slag met de WIA-toolkit
Wil je de WIA-Toolkit zelf testen? Neem dan contact op met Thijs van der Meulen (
De weg vooruit is lang. Maar deze bijeenkomst bevestigde één essentiële waarheid: we lopen hem niet alleen.
Dank!
Dit evenement was niet mogelijk geweest zonder de genereuze steun en samenwerking van onze partners. Speciale dank aan:
- Het Carpathian ESD Expert Network voor visie en toewijding aan ESD in de regio
- Špirála voor de coördinatie van netwerkleden en het samenbrengen van de Slowaakse ESD-community
- SME (Stichting Milieu Educatie) voor de coördinatie van de ontwikkeling van de WIA Toolkit en internationale expertise
- VyHUB voor ondersteuning van het regionale platform en cross-sectorale samenwerking
- Montessori School Polná voor de gastvrije ontvangst en het zichtbaar maken van WIA in de praktijk
- Het Ministry of Education, Sport, and Youth of the Republic of Cyprus voor de waardevolle steun aan CESDEN-activiteiten en de internationale inzet voor ESD
We kijken uit naar de volgende CESDEN-bijeenkomst en naar de verdere ontwikkeling van dit belangrijke werk.
 |
Thijs van der MeulenProjectleider educatie Thijs is betrokken bij uiteenlopende projecten, zowel binnen het educatieve als het participatieve team. Zo ondersteunt hij energiecoaches in Voorne aan Zee en begeleidt hij een groot aantal Eco-Schools. Tijdens de Benelux expertmeeting organiseert hij een tweedelige bijeenkomst voor beleidsmakers, wetenschappers, praktijkmensen en deskundigen op het gebied van natuur, waarbij zij de integratie van natuurherwaardering in het onderwijs bespreken. |
