In de duurzaamheidswereld hoor je vaak: we moeten werken aan bewustwording. Het idee lijkt logisch: als mensen weten wat de gevolgen zijn van klimaatverandering, gaan ze vanzelf duurzamer leven.
Maar zo werkt het in de praktijk meestal niet. Denk eens aan jezelf. Hoe vaak neem je iets voor, maar doe je het uiteindelijk niet? Zoals gezonder eten, vaker sporten of meteen beginnen aan een vervelende taak. Vaak blijven goede voornemens niet lang hangen.
Dat komt omdat ons gedrag voor het grootste deel onbewust is.
Ons brein kiest de makkelijke weg
Onderzoek laat zien dat we maar een klein deel van ons gedrag bewust sturen. Het grootste deel gebeurt automatisch. Psycholoog Daniel Kahneman legt dit uit met twee systemen in ons brein:
- Systeem 1: snel, automatisch en onbewustDit systeem regelt onze gewoontes en eerste reacties. Het kost bijna geen moeite en helpt ons energie te besparen.
- Systeem 2: langzaam en bewustDit gebruiken we als we echt moeten nadenken, bijvoorbeeld bij moeilijke keuzes of problemen. Dit kost meer energie.
En laat ons brein nu juist houden van… zo min mogelijk energie gebruiken. Daarom kiezen we vaak voor de makkelijke optie. Op de bank blijven liggen is nu eenmaal aantrekkelijker dan gaan sporten.
Wat betekent dit voor duurzaamheid?
Veel communicatie over duurzaamheid richt zich op kennis en bewustzijn. Maar daarmee spreek je vooral Systeem 2 aan. En dat werkt minder goed dan we denken.
Een mooi voorbeeld komt uit onderzoek van hoogleraar Esther Papies (Radboud Universiteit). Zij keek naar hoe we praten over eten:
- Vlees wordt vaak omschreven als: sappig, knapperig, mals
- Vegetarisch eten als: gezond, plantaardig, duurzaam
Wat gebeurt hier?
Woorden bij vlees spreken Systeem 1 aan. Ze gaan over smaak en gevoel. Je hoeft er niet over na te denken. Misschien krijg je er zelfs trek van.
Woorden bij vegetarisch eten spreken Systeem 2 aan. Ze zijn rationeel en vragen meer denkwerk. Dat maakt ze minder aantrekkelijk in het moment.
De sleutel: spreek het onbewuste aan
De les is duidelijk: wil je gedrag veranderen, dan moet je ook systeem 1 aanspreken.
Dat kan door:
- te focussen op smaak, gemak en plezier
- positieve woorden te gebruiken die direct aanspreken
- duurzame keuzes aantrekkelijk en makkelijk te maken
Dus niet: “dit is een duurzame keuze”Maar wel: “dit is snel, lekker en makkelijk”
Denk breder dan alleen eten
Dit principe werkt niet alleen bij voeding. Je kunt het toepassen op veel duurzame keuzes, zoals:
- reizen met de trein
- huizen verduurzamen
- tuinen vergroenen
De tip van Esther Papies: benadruk wat mensen winnen, niet wat ze moeten opgeven.
En nog één belangrijke: vermijd het woord ‘niet’. Ons brein leest daar makkelijk overheen.
Wat betekent dit voor jouw organisatie?
Wil je dat mensen duurzaam gedrag laten zien? Dan is alleen informeren niet genoeg. Je moet aansluiten bij hoe mensen écht keuzes maken: snel, automatisch en gevoelsmatig.
Dat vraagt om slimme communicatie die verleidt in plaats van uitlegt.
Enne, gefeliciteerd! Je hebt het einde van het artikel gelezen. Je hebt jouw systeem 2 goed aan het werk gezet.
Meer weten of sparren over gedragsverandering en duurzaamheid? Neem contact op met Coco.
 |
Coco de TheijeSenior adviseur participatie Als adviseur participatie ondersteunt Coco gemeentes en woningcorporaties bij duurzaamheidsdoelen d.m.v. het betrekken van bewoners. Hoe zorg je ervoor dat bewoners hun gedrag aanpassen zodat ze energie besparen? Met haar achtergrond in psychologie en gedragsverandering is zij altijd geïnteresseerd in de vraag: “Waarom doen mensen wat ze doen en hoe kan je mensen stimuleren tot andere keuzes en gedrag? |
