Veel Nederlanders maken zich nog steeds zorgen over klimaatverandering en vinden het belangrijk dat Nederland bijdraagt aan de aanpak ervan. Tegelijkertijd groeit de zorg over de betaalbaarheid en eerlijkheid van klimaatbeleid. Dat blijkt uit het nieuwe SCP-rapport Klimaat en Samenleving 2026. Voor SME is dat een belangrijk signaal: de steun voor klimaataanpak is er nog steeds, maar vraagt om beleid dat eerlijk voelt en bewoners helpt om daadwerkelijk mee te kunnen doen.
Zorgen over klimaat blijven groot
Het rapport laat duidelijke signalen zien. Zo toont het aan dat de steun van het klimaatbeleid nodig blijft, maar deze steun is niet vanzelfsprekend. Mensen willen namelijk dat de lasten eerlijk worden verdeeld, dat bewoners met een minder dikke portemonnee worden geholpen om mee te kunnen doen. Daarnaast vinden bewoners het belangrijk om echt mee te kunnen praten en samen te beslissen over het klimaatbeleid in hun buurt, wijk en gemeente.
Het SCP laat zien dat 65% van de Nederlanders nog steeds bezorgd is over klimaatverandering. Ook vindt een meerderheid het belangrijk dat Nederland bijdraagt aan het tegengaan van klimaatverandering. Slechts een op de tien mensen is tevreden met wat de regering momenteel bereikt met het klimaatbeleid.
Klimaatbeleid vraagt om vertrouwen en duidelijkheid
De uitkomsten van het SCP laten een genuanceerd beeld zien. Aan de ene kant zijn veel mensen bezorgd over klimaatverandering, natuur en milieu. Aan de andere kant maken zij zich zorgen dat klimaatmaatregelen hun leven duurder maken. Volgens het SCP is 69% van de Nederlanders bezorgd dat klimaatmaatregelen leiden tot hogere kosten van levensonderhoud.
Tegelijkertijd zijn veel mensen nog onvoldoende op de hoogte van de risico’s van klimaatverandering in hun eigen leefomgeving, zoals funderingsschade, wateroverlast door extreem weer, hitte of overstromingen. Dat maakt goede communicatie extra belangrijk: niet om angst aan te jagen, maar om bewoners te helpen begrijpen wat er kan gebeuren, welke keuzes daarom nodig zijn en welke ondersteuning beschikbaar is.
Dat raakt direct aan de dagelijkse werkelijkheid van bewoners. Energie, vervoer, voedsel en wonen zijn geen abstracte thema’s, maar basisbehoeften. Ook hitte, wateroverlast of een versteende leefomgeving raken aan het dagelijks leven, al worden die gevolgen vaak pas echt zichtbaar wanneer bewoners er zelf last van krijgen: een woning die veel te warm wordt, een enorm wisselende energierekening, straten die blank staan of een buurt waar weinig schaduw en verkoeling is.
Daarom is vertrouwen en duidelijkheid zo belangrijk. Bewoners moeten kunnen zien dat klimaatbeleid niet alleen ambitieus is, maar ook iets oplevert: een koelere woning, meer groen in de wijk, minder wateroverlast, een lagere energierekening of een gezondere leefomgeving. Dat vraagt om duidelijke keuzes, eerlijke communicatie en maatregelen die rekening houden met verschillen tussen bewoners.
Niet iedereen kan even makkelijk verduurzamen
Een belangrijk punt uit het SCP-rapport is dat niet iedereen dezelfde mogelijkheden heeft om mee te doen aan de verduurzaming. Mensen met voldoende inkomen, spaargeld of een eigen woning kunnen vaak zelf de keuze maken om te investeren in isolatie, zonnepanelen of andere maatregelen. Zij profiteren daardoor ook sneller van subsidies en een lagere energierekening.
Voor huurders en mensen met een lager inkomen, is dat vaak veel lastiger. Zij kunnen niet zelf investeren, maar krijgen wél te maken met hogere kosten of veranderingen in hun leefomgeving. Dat maakt klimaatbeleid kwetsbaar als het onvoldoende rekening houdt met draagkracht en praktische mogelijkheden.
Volgens het SCP vindt een ruime meerderheid van de Nederlanders dat de kosten van klimaataanpak oneerlijk zijn verdeeld. Dat geldt onder meer voor de verdeling tussen arme en rijke Nederlanders en tussen burgers en bedrijven. Mensen in de laagste inkomensgroepen ervaren de verdeling tussen arm en rijk bovendien vaker als oneerlijk.
Rechtvaardigheid is geen bijzaak
Rechtvaardigheid is daarmee geen extra aandachtspunt voor later, maar een voorwaarde voor goed klimaatbeleid. Het SCP beschrijft dat burgers belangrijke rechtvaardigheidsprincipes noemen: de vervuiler betaalt, lasten worden verdeeld naar draagkracht en lage inkomens worden beschermd.
Dat sluit aan bij wat SME in de praktijk ziet. Bewoners willen best meedenken en meedoen, maar dan moet duidelijk zijn dat de rekening niet eenzijdig bij hen terechtkomt. Zeker bewoners met minder financiële ruimte hebben ondersteuning nodig die verder gaat dan algemene informatie, een subsidie en de mogelijkheid hebben om deze investering zelf te doen.
Eerlijk klimaatbeleid vraagt daarom om praktische hulp. Denk aan consistent beleid, begrijpelijke informatie, ondersteuning bij aanvragen, begeleiding in de wijk, samenwerking met verhuurders en maatregelen die ook bereikbaar zijn voor mensen zonder grote financiële buffer.
Bewoners willen serieus genomen worden
Het rapport laat ook zien dat veel mensen zich onvoldoende gehoord voelen bij klimaatbeleid. Slechts een beperkte groep heeft het gevoel dat de regering luistert naar de wensen van burgers, terwijl veel meer mensen het idee hebben dat er wel naar bedrijven wordt geluisterd. Dat gevoel kan de steun voor klimaatbeleid verminderen.
Tegelijkertijd zijn mensen niet onverschillig. Het rapport laat zien dat bewoners vooral betrokken willen zijn op een niveau waar zij invloed kunnen ervaren: in hun eigen wijk, buurt of gemeente. Daar kunnen klimaat- en energiemaatregelen concreet worden gemaakt. Wat betekent dit voor onze straat? Wat verandert er aan onze woning? Wie betaalt wat? Welke ondersteuning is er? En hoe zorgen we dat niemand buiten de boot valt?
Dat is precies waar gemeenten, maatschappelijke organisaties en ook SME een belangrijke rol kunnen spelen. Door bewoners vroeg te betrekken, zorgen serieus te nemen en maatregelen begrijpelijk en haalbaar te maken. Niet met abstract beleid van bovenaf, maar met gesprekken en ondersteuning die aansluiten bij het dagelijks leven van mensen.
Klimaatbeleid werkt alleen als iedereen mee kan doen
De klimaat- en energietransitie vraagt technische oplossingen, maar minstens zo veel sociale zorgvuldigheid. Een wijk aardgasvrij maken, woningen verduurzamen of bewoners voorbereiden op hitte en extreem weer lukt niet alleen met plannen en subsidies. Het vraagt vertrouwen, heldere communicatie en begeleiding die past bij verschillende groepen bewoners.
Om mensen met minder financiële ruimte mee te krijgen moet de vraag niet zijn: “Waarom doen zij niet mee, we hebben toch mooie subsidieregelingen?” De vraag moet zijn: “Wat hebben zij nodig om wél mee te kunnen doen?”.
Dit rapport laat zien hoe belangrijk de sociale kant van klimaatbeleid is. Er is nog steeds maatschappelijk draagvlak voor klimaataanpak. Veel mensen maken zich zorgen over klimaatverandering en vinden dat overheid en bedrijven meer moeten doen. Maar dat draagvlak blijft alleen bestaan als mensen ervaren dat beleid eerlijk is en dat zij niet aan hun lot worden overgelaten. Want voor SME is dat precies de kern: klimaatbeleid werkt alleen als iedereen mee kan doen.
Imke Tegels
