Wat als we onze economie niet langer inrichten op voortdurende groei, maar op het welzijn van mens en planeet? Met die vraag gingen jonge onderzoekers aan de slag voor de eerste Economie Ondersteboven Scriptieprijs. Op 28 oktober 2026 werd de prijs uitgereikt in het provinciehuis van Noord-Brabant. De eerste editie leverde 21 inzendingen op en liet zien hoe breed het denken over een andere economie inmiddels is.
Van antropologie tot bouwkunde
De Economie Ondersteboven Scriptieprijs werd in het leven geroepen om jonge onderzoekers uit te dagen kritisch te kijken naar economische groei en alternatieven te verkennen. In eerste instantie was het idee de prijs in het leven te roepen voor enkel economiestudenten, maar al snel werd besloten om ook andere studierichtingen uit te nodigen.
Dat bleek een goede keuze. De 21 inzendingen kwamen uit verschillende vakgebieden. Er waren studenten variërend van antropologie tot bouwkunde, en alles ertussenin. De diversiteit laat zien dat ontgroei niet alleen een economisch vraagstuk is, maar raakt aan veel verschillende aspecten van onze samenleving.
Winnende scriptie: een toekomstvisie voor Assen
De eerste Economie Ondersteboven Scriptieprijs ging naar bouwkundestudent Tessa Breen. In haar onderzoek ontwikkelde ze een toekomstvisie voor de stad Assen, waarin ze verkent hoe de stad zich de komende vijftig jaar kan ontwikkelen vanuit een postgroeiperspectief.
Haar visie laat zien dat een andere economie niet alleen draait om grote veranderingen in financiële of economische systemen, maar ook heel concreet zichtbaar kan worden in onze leefomgeving. Denk aan meer ruimte voor groen, speeltuinen, ontmoeting en gemeenschappelijke voorzieningen. Het waren daarmee geen hele nieuwe inzichten, maar juist bestaande concepten op een levendige manier gecombineerd. Dat maakte haar toekomstvisie bovendien praktisch uitvoerbaar.
Ook de twee andere finalisten boden verrassende perspectieven. Lukas van Rongen onderzocht hoe ontgroei als leidend juridisch principe kan worden toegepast op Europese wetgeving, specifiek de Ecodesign-regels. Koray Güçlü richtte zich op de vraag hoe natuurkundige grenzen aan energie en efficiëntie kunnen worden meegenomen in economische klimaatmodellen.
Zijn onderzoek laat zien dat zelfs een circulaire economie nooit volledig zonder verlies van grondstoffen en energie kan functioneren. De wetten van de thermodynamica stellen immers grenzen aan wat fysiek mogelijk is. Al is deze nog altijd beter dan een lineaire economie. Net als perpetuum mobile (eeuwigdurende beweging) is het onmogelijk dat er bij een verandering nooit energie of stoffen verloren gaan. 
Onze economische systemen zijn geen natuurkundige wetten
Naast de prijsuitreiking was er tijdens de bijeenkomst ruimte voor een bredere discussie over de inrichting van onze economie. Hans Stegeman, hoofdeconoom van Triodos Bank, verzorgde een keynote waarin hij bestaande economische en maatschappelijke systemen kritisch tegen het licht hield.
Zijn centrale boodschap sloot nauw aan bij het gedachtegoed achter de scriptieprijs: de economische en maatschappelijke systemen waarin we leven, zijn door mensen ontworpen. Dat betekent dat we ze ook anders kunnen inrichten.
Die gedachte vormt een belangrijk uitgangspunt van ontgroei. In plaats van economische groei als vanzelfsprekend doel te beschouwen, kunnen we ons afvragen wat werkelijk bijdraagt aan een gezonde, duurzame en rechtvaardige samenleving. Bijvoorbeeld door meer ruimte te geven aan gemeenschappelijke voorzieningen zoals wijkcentra encoöperaties rondom energie, voedsel en wonen.
Het gedachtegoed van Willem Hoogendijk leeft voort
De scriptieprijs is een eerbetoon aan Willem Hoogendijk (1932–2023), milieuactivist, jurist en een van de grondleggers van SME. Hoogendijk stelde al in de vorige eeuw kritische vragen bij een economie die voortdurend moet groeien, ongeacht de gevolgen voor mens en natuur.
Na zijn overlijden nam Stichting Aarde het initiatief om zijn gedachtegoed door te geven aan een nieuwe generatie. Met financiële steun van de stichting ontwikkelde SME de Economie Ondersteboven Scriptieprijs. Vanuit SME waren Edo van Baars en Margriet Goossensen betrokken bij de organisatie van de prijs.
De eerste editie laat zien dat die boodschap nog altijd actueel is. Met 21 inzendingen en een uitreiking voor ongeveer 300 aanwezigen heeft de prijs een mooie start gemaakt.
De ambitie is om de scriptieprijs ook de komende jaren te organiseren, zodat nieuwe generaties onderzoekers blijven nadenken over een economie die niet ten koste gaat van onze planeet.
Meer weten over de Economie Ondersteboven Scriptieprijs? Kijk op www.economieondersteboven.nl. Of stuur een mail naar

Margriet Goossensen