Onrust Zuidwest-Azië: wat betekent dit voor de energierekening?

De onrust in Zuidwest-Azië heeft invloed op de wereldwijde energieprijzen. Ook in Europa en Nederland zijn de gas- en elektriciteitsprijzen de afgelopen weken gestegen. Toch merken veel huishoudens hier op dit moment nog relatief weinig van op hun energierekening. Hoe kan dat? En waarom is het juist nu belangrijk dat gemeenten blijven inzetten op energiebesparing en gedragsverandering?

Wat gebeurt er op de energiemarkt?

Zuidwest-Azië speelt een grote rol in de wereldwijde energievoorziening. Landen zoals Qatar en Iran zijn belangrijke producenten van aardgas, vooral in de vorm van vloeibaar aardgas (LNG). Door militaire spanningen en aanvallen in de regio is er onzekerheid ontstaan over de levering van dit gas. Daarnaast is de Straat van Hormuz – een belangrijke vaarroute voor olie en LNG –moeilijker toegankelijk. Dit leidt wereldwijd tot zorgen over de beschikbare hoeveelheid gas en jaagt de prijzen op de internationale gasbeurzen omhoog.

De Europese gasprijs is hierdoor in korte tijd gestegen, al ligt deze nog wel duidelijk lager dan tijdens de energiecrisis van 2022. Ook elektriciteitsprijzen bewegen mee omhoog, omdat een groot deel van de stroom in Europa nog altijd met gas wordt opgewekt.

Waarom merken consumenten dit nu nog weinig?

Dat veel huishoudens de prijsstijgingen nog niet direct voelen, heeft meerdere redenen. Energieleveranciers kopen hun gas vaak ruim van tevoren in. Hierdoor werken schommelingen op de groothandelsmarkt niet meteen door in de tarieven voor consumenten. Vooral huishoudens met een vast energiecontract merken prijsveranderingen pas wanneer hun contract afloopt.

Daarnaast bestaat de energierekening niet alleen uit de marktprijs van gas en stroom. In Nederland vormen belastingen, netwerkkosten en vaste leveringskosten meer dan de helft van het totaalbedrag. Deze onderdelen veranderen niet direct mee met internationale ontwikkelingen, waardoor snelle stijgingen worden gedempt.

Huishoudens met een dynamisch contract vormen hierop een uitzondering. Zij betalen tarieven die dagelijks of zelfs per uur meebewegen met de markt en merken stijgingen dus vrijwel direct.

Waarom kunnen we het later wél gaan merken?

Als de onrust in Zuidwest-Azië langer aanhoudt, is de kans groot dat hogere gasprijzen uiteindelijk worden doorberekend aan consumenten. Daarnaast is de gasvoorraad na de winter altijd lager en zal dat tijdens het voorjaar en zomer aangevuld worden. Nieuwe vaste en variabele contracten worden dan duurder, en ook bestaande variabele contracten kunnen stijgen. Energie-leveranciers geven aan dat langdurige onzekerheid het lastig maakt om lage prijzen te blijven garanderen. Tot slot kan een hogere gasprijs leiden tot bredere prijsstijgingen in de economie, bijvoorbeeld doordat producten en diensten duurder worden om te maken en te vervoeren. Dit vergroot de financiële druk op huishoudens, vooral bij mensen met een lager inkomen.

Waarom energiebesparing en gedrag nu extra belangrijk zijn

Juist omdat prijsschommelingen onvoorspelbaar zijn, blijft energiebesparing een belangrijke strategie. Minder energie verbruiken betekent minder afhankelijkheid van internationale ontwikkelingen en lagere maandlasten, ongeacht de marktprijs. Gedragsveranderingen, zoals korter douchen, de thermostaat lager zetten en apparaten niet onnodig aan laten staan, leveren besparing op.

Waarom energiebesparing ook in de toekomst belangrijk blijft

Besparen kan nóg belangrijker worden vanaf 2028. Vanwege de netcongestie in Nederland worden verschillende mogelijkheden onderzocht om het net te ontlasten en de piekbelasting te kunnen verspreiden. Eén van de mogelijkheden is om de netbeheerkosten voor stroom gedurende de dag variabel te maken. Een bijkomend voordeel zou zijn dat het daarmee afhankelijk wordt van het verbruik, dit was voor 2008 altijd het geval. Dit betekent dat huishoudens geen vast bedrag meer voor het netbeheer betalen, maar betalen naar verbruik. Hiermee gaat de grootverbruiker meer betalen dan een kleinverbruiker en wordt er dus een extra prikkel gegeven om te besparen.

Door verschillende tarieven gedurende de dag te hanteren, zal er een sturing vanuit kunnen gaan. Het tarief zal naar verwachting hoger liggen in de ochtend- en avonduren, wanneer mensen opstaan en naar het werk gaan, weer thuiskomen, auto’s opladen, koken en tv kijken.

Wat kan je als gemeente doen?

Voor gemeenten ligt er een belangrijke rol. Door inwoners te blijven informeren, ondersteunen en activeren rond energiebesparing en bewust energiegebruik, wordt niet alleen de energierekening verlaagd, maar neemt ook de weerbaarheid van de samenleving toe. Zoals eerdere crises en ontwikkelingen hebben laten zien, is voorkomen altijd beter – en goedkoper – dan ingrijpen achteraf.

Door nu te investeren in energiebesparing en gedragsverandering, bijvoorbeeld door energiecoaches in te (blijven) zetten, kleine energiebesparende maatregelen mogelijk te maken, en promotiecampagnes te maken over isolatie helpen gemeenten inwoners om voorbereid te zijn op wat mogelijk nog komt. Vanuit SME kunnen we je hierbij helpen. 

Coco de Theije Senior adviseur participatie Als adviseur participatie ondersteunt Coco gemeentes en woningcorporaties bij duurzaamheidsdoelen d.m.v. het betrekken van bewoners. Hoe zorg je ervoor dat bewoners hun gedrag aanpassen zodat ze energie besparen? Met haar achtergrond in psychologie en gedragsverandering is zij altijd geïnteresseerd in de vraag: “Waarom doen mensen wat ze doen en hoe kan je mensen stimuleren tot andere keuzes en gedrag?